Πώς πήρε το όνομά της η Βουρκωτή, ή η Κατάκοιλος; Γιατί η ανύπαντρη κοπέλα λεγόταν και "άμοιρη"; Τι ήταν η "απλωχεριά", οι "ζάρες" και το "ροΐ"; Λέξεις λίγο - πολύ γνωστές στην ανδριακή κοινωνία, "Παραστατικαί λέξεις της ανδριακής διαλέκτου" σύμφωνα με το άρθρο της εφημερίδας "ΑΝΔΡΙΩΤΗΣ" (φύλλο 485) της 19ης Δεκεμβρίου 1936.  Λιγοστές, αφού όπως αναφέρει και ο συντάκτης του άρθρου, τα στενά όρια του σημειώματος τον υποχρέωσαν να αρκεστεί σ' αυτές μόνον, ενδεικτικές όμως και πολύ ενδιαφέρουσες. 

         Για να γνωρίσουμε αυτά, που κάποτε εντάσσονταν στην καθημερινότητα του τόπου μας.

 

                  αα

 

 ΑΝΔΡΙΩΤΗΣ 1  

    Το θέμα του σημειώματος τούτου εκφεύγει ασφαλώς την αρμοδιότητα του γράφοντος. Διότι ούτε με την γλωσσολογικήν, αλλ’ ούτε και με την λαογραφικήν επιστήμην έχει ούτος οιανδήποτε σχέσιν.

    Νομίζει, εν τούτοις, ότι θα ηδύνατο παραμερίζων την επ’ αυτών επιστημονικήν έρευναν, ν’ αναφέρη μερικάς μόνον λέξεις από τας τόσον ωραίας και προ πάντων τα΄σον παραστατικάς που έτυχε ν’ ακούση εις μίαν από τας νήσους των Κυκλάδων, την Άνδρον.

   Και εν πρώτοις ένα από τα χωρία της νήσου ταύτης λέγεται Β ο υ ρ κ ω τ ή, διότι είνε κτισμένον εις το υψηλότερον μέρος της πλαγιάς ενός βουνού, η κορυφή του οποίου είνε συνήθως νεφοσκεπής – βουρκωμένη.

    Ένα άλλο χωριό, κτισμένο εις κοίλωμα περιστρεφόμενον γύρω γύρω από υψώματα, λέγεται Κ α τ ά κ ο ι λ ο ς.

    Μία πηγή από τους δύο κρουνούς της οποίας τρέχει αστείρευτον και δροσερώτατον νερό, λέγεται Α κ ο ή. Οι επιστήμονες φρονούν, ότι το όνομα αυτής επεκράτησεν από της εποχής της Βενετοκρατίας και έχει σχέσιν με την ιταλικήν λέξιν Aqua (νερό). Και πιθανώτατα έχουν δίκαιον. Αλλά μήπως έχουν άδικον οι συνδυάζοντες την ονομασίαν της πηγής αυτής με το κελάρισμα του αενάως ρέοντος εξ αυτής ύδατος;

    Δ ι π ο τ ά μ α τ α λέγεται τοποθεσία ευρισκομένη εις την συμβολήν δύο χειμάρρων.

   Π α ν α γ ί α  η  Κ α τ α σ υ ρ τ ή είνε μία εκκλησία κτισμένη μαζί με τον παρ’ αυτήν ομώνυμον συνοικισμόν εις την πλαγιάν ενός βουνού, τόσον επικλινή, ώστε να έχη κανείς την εντύπωσιν, ότι κυριολεκτικώς εσύρθη εξ υψηλοτέρας θέσεως διά να σταθή εις το σημείον που ευρίσκεται.

  Εις τας Αθήνας και εις τα περισσότερα μέρη λέγουν άσπρισμα του σπιτιού και εννοούν το βάψιμο των τοίχων του με γαλάκτωμα ασβέστου. Εκεί το άσπρισμα λέγεται γ α λ ά κ τ ι σ μ α και το ασπρίζω γ α λ α κ τ ί ζ ω ίσως και διότι τα περισσότερα σπίτια και ιδίως τα χωρικά, ασπρίζονται κατά κανόνα σχεδόν γενικόν με του γάλακτος το χρώμα και μάλιστα δύο ή και περισσοτέρας φοράς τον χρόνον.  

 ΑΝΔΡΙΩΤΗΣ Α2
     Την γεροντοκόρην την λέγουν και γ ε ρ ο ν τ ο ν ι ά ν, όπως και γ ε ρ ο ν τ ο ν ι ό ν το γεροντοπαλλήκαρο. Παλαιότερα όμως αι γυναίκες που έμεναν ανύπανδρες ελέγοντο  ά μ ο ι- ρ ε ς. Ειδικώτερον μάλιστα ά μ ο ι ρ ε ς ελέγοντο τα θύματα σκληρού εθίμου ισχύοντος άλλοτε μεταξύ των «αρχόντων» της νήσου αυτής, καθ’ ό η πατρική περιουσία διά νά μη κατατμηθή εις πολλά –και κατά φυσικόν λόγον μικρά- μερίδια περιήρχετο κατά το μέγιστον μέρος εις τον πρωτότοκον υιόν και κατά το υπόλοιπον ως προίξ εις την πρωτότοκον θυγατέρα.

    Και τα μεν λοιπά άρρενα τέκνα ετρέποντο διά τούτου εις ανεύρεσιν εργασίας, εκ της οποίας πολλάκις υπερέβαλον εις πλούτη τον πρωτότοκον αδελφόν, ο οποίος μη εργαζόμενος έζη εν τω μεταξύ εκ της πατρικής κληρονομίας.

  Τα δε κορίτσια εάν δεν περιεβάλλοντο το μοναχικόν σχήμα, έζων μετά του υπάνδρου αδελφού ή αδελφής ως άμοιρες (ούτω λεγόμεναι, διότι δεν έλαβον μοίραν –μερίδιον- εκ της πατρικής περιουσίας).

  Από των μέσων Οκτωβρίου μέχρι των αρχών Νοεμβρίου εις την Άνδρον γίνονται τα «χοιροσφάγια». Σφάζονται δηλαδή οι χοίροι με το κρέας και το λίπος των οποίων αι περισσότεραι οικογένειαι θα κάμουν την «σοδειά» των εις χοιρινά δι’ όλον τον χρόνον. Τα χοιροσφάγια προσλαμβάνουν διά κάθε σπίτι χαρακτήρα σωστής πανηγύρεως. Η κάθε δε νοικοκυρά η οποία θα έχη χοιροσφάγια, θα στείλη εις τα συγγενικά και φιλικά της σπίτια «πεσκέσι» αποτελούμενον από εκλεκτά τεμάχια χοιρείου κρέατος. Το «πεσκέσι» αυτό λέγεται «απλοχεριά».

     Το χονδρόν πανί, το οποίον βάζουν προφυλακτικώς επί των ώμων διά να τοποθετήσουν επ’ αυτού την στάμναν, με την οποίαν μεταφέρουν από την βρύσιν νερό, λέγεται  π ι ν ώ μ ι

(επινώμιον).

    Εκτός των πίθων, τους οποίους χρησιμοποιούν διά την αποθήκευσιν  του λαδιού –και οι οποίοι λέγονται ειδικώς «ζάρες», υπάρχουν και μικρά δοχεία τα οποία εκτός του κεντρικού στομίου διά τον γέμισμά των, φέρουν εν ή καμμιά φορά και δύο εκ του μέσου υψούμενα σωληνωτά στόμια. Το δοχείον λέγεται ρ ο ΐ (το) διότι εκ των σωληνωτών στομίων ρέει το λάδι, το οποίον θα χρησιμοποιήση η νοικοκυρά εις το φαγητόν της.

    Α μ μ ο δ ύ τ η ς είναι το αλλαχού αστρίτης ονομαζόμενον φίδι και αυτό διότι έχει την συνήθειαν να καταδύεται εις την άμμον των παραλιών και αναδύεται εξ αυτής. Υπό το αυτό ακριβώς όνομα ήτο γνωστόν το φίδι, αυτό και εις τους αρχαίους.

     Θα ηδύνατο κανείς να αναφέρη και πλείστας άλλας λέξεις παραμοίας παραστατικότητας εκ των χρησιμοποιουμένων εις την Άνδρον, εάν τα στενά όρια του παρόντος σημειώματος δεν υπεχρέουν τον γράφοντα να αρκεσθή εις τα ανωτέρω.

 

 

 

                                                          Ντορίνα Αμωράτη

 

                             Επιστροφή στην Ανδρο και την οικογενειακή επιχείρηση 

 

 Της Μανιώς Μάνεση

 

           Με σπουδές στην επιχειρησιακή έρευνα, μεταπτυχιακό σε θέματα ολικής ποιότητας η Ντορίνα Αμωράτη

ακολούθησε επί μια 15ετία, έντονη επαγγελματική δραστηριότητα. 

 

ΧΩΡΑ ΜΑΓΑΖΙ ΑΜΩΡΑΤΗ ΟΚΤΩΒΡΗΣ 2014 6

    

      Εργάστηκε ως  σύμβουλος επιχειρήσεων, ασχολήθηκε με πιστοποιήσεις, ήταν εισηγήτρια σεμιναρίων για το προσωπικό επιχειρήσεων, εκπροσώπησε εταιρείες σε ευρωπαϊκά προγράμματα έκανε πολλά ταξίδια και είχε συνεχή επικοινωνία με πολύ κόσμο.

      Η εμπλοκή της ωστόσο με την επιχείρηση του πατέρα της, Αντώνη Αμωράτη, περιοριζόταν σε μνήμες από τα παιδικά και εφηβικά χρόνια, τα καλοκαίρια στην αποθήκη ξυλείας του παππού, στο αποθηκάκι με το νέφτι στο μαγαζί της Χώρας. 

       Ολα άλλαξαν το καλοκαίρι του 2012. Ο Αντώνης Αμωράτης έφυγε στις 30 Ιουνίου. Η απουσία του, δύο και πλέον χρόνια μετά είναι αισθητή. Οχι στην επιχείρηση η οποία λειτουργεί άψογα στα χέρια της τρίτης γενιάς Αμωράτη που ασχολείται με το εμπόριο...

       

Διαβάστε περισσότερα: ΚΑΤΑΣΤΗΜΑ ΑΜΩΡΑΤΗ : ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΑ... ΣΥΓΧΡΟΝΟ                  

 

                                                         Από τον Αθηναίο στον Λυγίζο

 

Της Μανιώς Μάνεση

 

          Γεύσεις και αρώματα βγαλμένα θαρρείς από μιαν άλλη εποχή. Μυρωδιές μοναδικές από γλυκά «της ώρας», φτιαγμένα με συνταγές και τεχνικές δεκαετιών που ταξίδεψαν από την Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου για να δώσουν στην ανδριώτικη ζαχαροπλαστική του 20ου αιώνα, γαλλική φινέτσα και «όνομα».
          Με ιδιαίτερο σεβασμό, μεράκι και όνειρα για το αύριο ο Γιώργος Λυγίζος κρατάει μια παράδοση δεκαετιών την οποία διδάχθηκε παιδάκι ακόμη από τον μεγάλο δάσκαλο, όπως θεωρεί το γνωστό ζαχαροπλάστη της Ανδρου, Δημήτρη Γαλανό. Η ζαχαροπλαστική γι' αυτόν είναι έρωτας και με το ανάλογο πάθος της έχει αφιερωθεί. Δεν διστάζει να παραδεχθεί ότι έχει θυσιάσει πολλά πράγματα στη ζωή του για να επιτύχει το αποτέλεσμα που έχει κατακτήσει. Θεωρεί επιβεβλημένο «από σεβασμό προς αυτούς τους ανθρώπους να συνεχιστεί αυτή η τέχνη και η παράδοση. Έχουμε αναλάβει μια τέτοια ιστορική τέχνη, είμαστε βαπτισμένοι με αυτήν την ιστορία... θα ήθελα το παιδί μου αλλά και τα άλλα παιδιά που είναι εδώ να συνεχίσουν, ..... σ' έναν τόπο πρέπει να υπάρχει μια ιστορία και μια συνέχεια».

Διαβάστε περισσότερα: Η ΓΑΛΛΙΚΗ ΑΝΔΡΙΩΤΙΚΗ ΖΑΧΑΡΟΠΛΑΣΤΙΚΗ

Λίστα άρθρων

Καιρός

Στιγμές

3._ΑΓΙΑ_ΘΑΛΑΣΣΙΝΗ_33.jpg